ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ "H πολιτική ζωή του ελληνικού λαού τελειώνει περίπου το 404 π.χ."

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΚΟΡΝΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗ

Δημοσιογραφος
Συχνά λέγεται ότι η Ελλάδα είναι «προβληματική», στην Ελλάδα «όλα γίνονται στον αέρα», «χωρίς προγραμματισμό», «χωρίς βάρος». Με τέτοιες διαπιστώσεις συμφωνούν πολλοί. Αλλά περιορίζονται συνήθως μόνον στις διαπιστώσεις… Γνωρίζω ότι η ελληνική κατάσταση σας απασχολεί βαθειά. Ποια είναι η ερμηνεία σας για όσα συμβαίνουν; Γιατί συμβαίνουν έτσι τα πράγματα στην Ελλάδα; Ποιες οι βαθύτερες αιτίες;

Καστοριάδης:
Πρώτον, δεν ξέρω. Δεύτερον, στο μέτρο που μπορώ να ξέρω κάτι, είναι ότι η πολιτική ζωή του ελληνικού λαού τελειώνει περίπου το 404 π.χ.

Δημοσιογράφος:
Νομίζω ότι θα ενοχλήσει πολύ αυτή η διατύπωσή σας…

Καστοριάδης:Τι να κάνουμε… Μιλώ για την πραγματική πολιτική ζωή του λαού ως αυτόνομου παράγοντα. Δεν μιλώ για μάχες, για αυτοκράτορες, για Μεγαλέξανδρους και Βασίλειους Βουλγαροκτόνους. Μετά τον πέμπτο π.Χ. αιώνα και την αυτοκυβέρνηση του λαού στις δημοκρατικές πόλεις -και πάντως, μετά τον περίεργο τέταρτο π.Χ. αιώνα- η ελληνική ελευθερία πεθαίνει… Οι ελληνικές πόλεις γίνονται υποχείριες των βασιλέων της Μακεδονίας. Βεβαίως, ο Αλέξανδρος και οι διάδοχοι του παίζουν έναν κοσμοϊστορικό ρόλο. Κατακτούν την Ασία και την Αίγυπτο. Διαδίδουν την ελληνική γλώσσα και παιδεία. Αλλά πολιτική ζωή, πλέον, δεν υπάρχει. Τα βασίλεια των διαδόχων του Αλεξάνδρου, ως πολιτική συγκρότηση, είναι ουσιαστικά μοναρχίες. Εξ άλλου, καθώς ξέρουμε, ο ίδιος ο Αλέξανδρος αντιμετώπισε στασιασμό των Ελλήνων που είχε πάρει μαζί του, διότι ήθελε να τους υποχρεώσει να γονυπετούν μπροστά του, όπως οι Πέρσες μπροστά στον Μεγάλο Βασιλέα – πράγμα ανθελληνικότατο. Σε όλη τη διάρκεια της ελληνιστικής εποχής οι ελληνικές πόλεις, με λίγες περιθωριακές και παροδικές εξαιρέσεις, αποτελούν παιχνίδια στα χέρια των ελληνιστικών δυναστειών. Ακολουθεί η ρωμαϊκή κατάκτηση, κάτω από την οποία οι ελληνικές πόλεις δεν έχουν παρά μόνον κοινοτική ζωή. Κατόπιν, έρχεται η βυζαντινή αυτοκρατορία. Το Βυζάντιο είναι μια ανατολική, θεοκρατική μοναρχία. Στο Βυζάντιο η πολιτική ζωή περιορίζεται στις ίντριγκες της Κωνσταντινούπολης, του αυτοκράτορα, των “δυνατών” και των ευνούχων της αυλής. Και βεβαίως, τα σχολικά μας βιβλία δεν αναφέρουν ότι στη βυζαντινή αυλή υπήρχαν ευνούχοι, όπως σ’ αυτήν του Πεκίνου…
Δημοσιογράφος:
Όλα αυτά αφορούν ένα πολύ μακρινό ιστορικό παρελθόν. Η Ελλάδα ως σύγχρονο νεοελληνικό κράτος έχει, ήδη, ιστορία εκατόν εβδομήντα ετών. Θα θέλατε να επικεντρώσετε σ’ αυτήν την περίοδο;

Καστοριάδης:
Μα, αυτή η περίοδος είναι ακατανόητη χωρίς τους είκοσι έναν αιώνες ανελευθερίας που προηγήθηκαν. Λοιπόν, μετά το Βυζάντιο έρχεται η τουρκοκρατία. Μην ανησυχείτε, δεν θα μπω σε λεπτομέρειες. Θα αναφέρω μόνον ότι επί τουρκοκρατίας όση εξουσία δεν ασκείται απ’ ευθείας από τους Τούρκους, ασκείται από τους κοτζαμπάσηδες (τους εντολοδόχους των Τούρκων), οι οποίοι κρατούν τους χωριάτες υποχείριους. Συνεπώς, ούτε σ’ αυτήν την περίοδο μπορούμε να μιλήσουμε για πολιτική ζωή. Όταν αρχίζει η Επανάσταση του 1821, διαπιστώνουμε από τη μια μεριά τον ηρωισμό του λαού και από την άλλη, σχεδόν αμέσως, την τεράστια αδυναμία να συγκροτηθεί μια πολιτική κοινωνία. Την επομένη της πτώσης της Τριπολιτσάς αρχίζουν οι εμφύλιοι πόλεμοι.

Δημοσιογράφος:Πού οφείλεται αυτή η «τεράστια αδυναμία να συγκροτηθεί μια πολιτική κοινωνία»; Ποιοί είναι οι λόγοι;

Καστοριάδης:Ουδείς μπορεί να δώσει απάντηση στην ερώτησή σας για ποιο λόγο, κάποιος, σε μιαν ορισμένη στιγμή, δεν δημιούργησε κάτι. Η συγκρότηση ενός λαού σε πολιτική κοινωνία δεν είναι δεδομένη, δεν είναι κάτι που χαρίζεται, αλλά κάτι που δημιουργείται. Μπορούμε απλώς να διαπιστώσουμε ότι, όταν απουσιάζει μια τέτοια δημιουργία, τα χαρακτηριστικά της προηγούμενης κατάστασης διατηρούνται ή αλλάζουν μόνο μορφή.
Δημοσιογράφος
Και ποια είναι τα χαρακτηριστικά αυτά στην ελληνική περίπτωση;Καστοριάδης:

Ορισμένα τα εντοπίζουμε, ήδη, στους εμφύλιους πολέμους της Επανάστασης του 1821. Βλέπουμε, για παράδειγμα, ότι η νομιμοφροσύνη και η αλληλεγγύη έχουν τοπικό ή τοπικιστικό χαρακτήρα, ισχυρότερο συχνά από τον εθνικό. Βλέπουμε, επίσης, ότι οι πολιτικές κατατάξεις και διαιρέσεις είναι συχνά σχετικές με τα πρόσωπα των «αρχηγών» και όχι με ιδέες, με προγράμματα, ούτε καν με “ταξικά” συμφέροντα. Ένα ακόμη χαρακτηριστικό είναι η στάση απέναντι στην εξουσία. Στην Ελλάδα, μέχρι και σήμερα, το κράτος εξακολουθεί να παίζει τον ρόλο του ντοβλετιού, δηλαδή μιας αρχής ξένης και μακρινής, απέναντι στην οποία είμαστε ραγιάδες και όχι πολίτες. Δεν υπάρχει κράτος νόμου και κράτος δικαίου, ούτε απρόσωπη διοίκηση που έχει μπροστά της κυρίαρχους πολίτες. Το αποτέλεσμα είναι η φαυλοκρατία ως μόνιμο χαρακτηριστικό. Η φαυλοκρατία συνεχίζει την αιωνόβια παράδοση της αυθαιρεσίας των κυρίαρχων και των «δυνατών»: ελληνιστικοί ηγεμόνες, Ρωμαίοι ανθύπατοι, Βυζαντινοί αυτοκράτορες, Τούρκοι πασάδες, κοτζαμπάσηδες, Μαυρομιχάληδες, Κωλέττης, Δηλιγιάννης…Δημοσιογράφος

Εξαιρέσεις δεν βλέπετε να υπάρχουν; Εξαιρέσεις εντοπισμένες κυρίως στον 19ο και στον 20ό αιώνα;

Καστοριάδης:
Κ.Κ.: Ε, υπάρχουν δυο-τρεις εξαιρέσεις: ο Τρικούπης, ο Κουμουνδούρος, το βενιζελικό κίνημα στην πρώτη περίοδο του. Αλλά τα όποια αποτελέσματα τους καταστράφηκαν από τη δικτατορία του Μεταξά, την Κατοχή, τον Εμφύλιο, τον ρόλο του παλατιού, τη δικτατορία της 21ης Απριλίου, την πασοκοκρατία. Στο μεταξύ, μεσολάβησε ο σταλινισμός που κατόρθωσε να διαφθείρει και να καταστρέψει αυτό που πήγαινε να δημιουργηθεί ως εργατικό και λαϊκό κίνημα στην Ελλάδα.Τα αποτελέσματα τα πληρώνουμε ακόμη.Μου ζητάτε να σας εξηγήσω… Μπορείτε να μου εξηγήσετε εσείς, γιατί οι Έλληνες, που σκοτώνονταν εννέα χρόνια, για να απελευθερωθούν από τους Τούρκους, θέλησαν αμέσως μετά έναν βασιλιά; Και γιατί, αφού έδιωξαν τον Όθωνα, έφεραν τον Γεώργιο; Και γιατί μετά ζητούσαν “ελιά, ελιά και Κώτσο βασιλιά”;

Δημοσιογράφος:
Μα, οι δικές σας απαντήσεις ενδιαφέρουν ιδίως όταν αφορούν ερωτήματα που εσείς θέτετε. Θα θέλατε, λοιπόν, να διατυπώσετε τις απόψεις σας;

Καστοριάδης:
Σύμφωνα με την παραδοσιακή «αριστερή» άποψη, όλα αυτά τα επέβαλαν η Δεξιά, οι κυρίαρχες τάξεις και η μαύρη αντίδραση. Μπορούμε όμως να πούμε ότι όλα αυτά τα επέβαλαν στον ελληνικό λαό ερήμην του ελληνικού λαού; Μπορούμε να πούμε ότι ο ελληνικός λαός δεν καταλάβαινε τι έκανε; Δεν ήξερε τι ήθελε, τι ψήφιζε, τι ανεχόταν; Σε μιαν τέτοια περίπτωση αυτός ο λαός θα ήταν ένα νήπιο… Εάν όμως είναι νήπιο, τότε ας μη μιλάμε για δημοκρατία. Εάν ο ελληνικός λαός δεν είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, τότε, ας του ορίσουμε έναν κηδεμόνα… Εγώ λέω ότι ο ελληνικός λαός -όπως και κάθε λαός- είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, συνεπώς, είναι υπεύθυνος και για την κατάσταση, στην οποία βρίσκεται σήμερα.

Δημοσιογράφος:Πώς την εννοείτε αυτήν την ευθύνη;

Καστοριάδης:Δεν δικάζουμε κανέναν. Μιλάμε για ιστορική και πολιτική ευθύνη.Ο ελληνικός λαός δεν μπόρεσε έως τώρα να δημιουργήσει μια στοιχειώδη πολιτική κοινωνία. Μια πολιτική κοινωνία, στην οποία, ως ένα μίνιμουμ, να θεσμισθούν και να κατοχυρωθούν στην πράξη τα δημοκρατικά δικαιώματα τόσο των ατόμων όσο και των συλλογικοτήτων.
Δημοσιογράφος:
Θέλετε να πείτε ότι -αντιθέτως- σε άλλες χώρες, στη Δυτική Ευρώπη…

Καστοριάδης:
Εκεί, αυτό έγινε! Ο μακαρίτης ο Γιώργος Καρτάλης έλεγε κάνοντας μου καζούρα στο Παρίσι το 1956: «Κορνήλιε, ξεχνάς ότι στην Ελλάδα δεν έγινε Γαλλική Επανάσταση». Πράγματι, στην Ελλάδα δεν έχει υπάρξει εποχή που ο λαός να έχει επιβάλει, έστω και στοιχειωδώς, τα δικαιώματα του.
Και η ευθύνη, για την οποία μίλησα, εκφράζεται με την ανευθυνότητα της παροιμιώδους φράσης: «εγώ θα διορθώσω το ρωμέικο;».-Ναι, κύριε, εσύ θα διορθώσεις το ρωμέικο, στον χώρο και στον τομέα όπου βρίσκεσαι.

Με το όραμα της Ερμούπολης

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ

Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι κυρίως (Ιωνες, Ελεάτες, Πυθαγόρας) αλλά κι ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης. Ο τρόπος που παρατήρησαν κι ερμήνευσαν τον κόσμο και τη φύση, οι επιδράσεις τους στο πέρασμα του χρόνου.
Η Α' Συνάντηση Φιλοσοφίας στην Ερμούπολη της Σύρου ήταν αφιερωμένη στον ογδοντάχρονο Ευάγγελο Ν. Ρούσσο , μελετητή της προσωκρατικής φιλοσοφίας και συγγραφέα σχετικών βιβλίων. Συγκινητική ήταν η βιντεοσκοπημένη προσφώνηση του υπερήλικου Συριανού φιλολόγου: «Κάποιοι φωτισμένοι δάσκαλοι, τυπογράφοι και λόγιοι υπήρξαν έγκαιρα για μένα σημεία πνευματικού και ηθικού προσανατολισμού. Παράλληλα, η εντατική μελέτη της λογοτεχνίας, ελληνικής και ξένης. Προεξάρχουσα η αρχαία ελληνική σκέψη... Μ' αυτά τα εφόδια κατάφερα να περπατήσω στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες χωρίς να νιώθω επαρχιώτης. Ο,τι έκανα στη ζωή μου το πέτυχα με το όραμα της Ερμούπολης».
Στην ημερίδα, που έγινε με την οργανωτική φροντίδα της ιστορικού τέχνης Μαρίζας Δαλεζίου, ο Γιώργος Γραμματικάκης παρουσίασε τις «Σύγχρονες απόψεις για τη δομή και την εξέλιξη του σύμπαντος», η Γραμματική Αλατζόγλου-Θέμελη μας μετέφερε «Από τη διαλεκτική των "πραγμάτων" στη διαλεκτική των "νοημάτων" και από τον Ηράκλειτο στους Ελεάτες», η Μαρία Πρωτοπαπά-Μαρνέλη αναφέρθηκε στην αντίληψη του κόσμου κατά τους Στωικούς. Διαβάστηκε κείμενο της Μυρτούς Δραγώνα-Μονάχου σχετικά με τον «Ορκο» του Ιπποκράτη και τον πυθαγόρειο τρόπο του βίου, ο Ιωάννης Καλογεράκος εστίασε στον πόλεμο στην πρώιμη και κλασική ελληνική φιλοσοφία και ο Παύλος Καλλιγάς ανέτρεξε στον Πλωτίνο και στην προσωκρατική φιλοσοφία προτείνοντας «αφομοίωση της παράδοσης, μια επανερμηνεία της μ' έναν καινούργιο ριζοσπαστικό τρόπο».
Στη λήξη της ημερίδας η Μαργαρίτα Σαλταμανίκα (κλασική κιθάρα) και ο Μιχάλης Γιαννίτσης (νέι) έπαιξαν και τραγούδησαν παραδοσιακά κομμάτια από την Ιωνία.

http://www.enet.gr/?i=arthra-sthles.el.home&id=322863

Α΄ Συνάντηση Φιλοσοφίας στη Σύρα

Το Σάββατο 29 Οκτωβρίου 2011 θα πραγματοποιηθεί η  Α΄ Συνάντηση Φιλοσοφίας στη Σύρα με το γενικό τίτλο  «Θέματα αρχαίας φιλοσοφίας» (α΄συνεδρία: πρωί 10.45π.μ.- 13.45μ.μ. & β΄συνεδρία: απόγευμα 17.45μ.μ. - 20.30μ.μ.). Η εκδήλωση φιλοξενείται στην Αίθουσα της Μονής των Αδελφών του Ελέους (Soeurs de Charité), Καλομενοπούλου 3 στην Ερμούπολη, κοντά στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου ( Πρώην Νομαρχία Κυκλάδων).

Την ημερίδα αυτή οργανώνουν και επιμελούνται φίλοι του Ευάγγελου Ν. Ρούσσου και είναι αφιερωμένη στα 80χρονα του συριανού μελετητή της προσωκρατικής φιλοσοφίας και της αρχαϊκής κοινωνίας.
Οι ομιλητές της ημερίδας θα είναι συνάδελφοί του από τον Πανεπιστημιακό χώρο και συνεργάτες του στο ΚΕΕΦ της Ακαδημίας Αθηνών:
1)     κ. Μυρτώ Δραγώνα-Μονάχου, Ομότιμη Καθηγήτρια Φιλοσοφίας των Πανεπιστημίων Αθηνών και Κρήτης
Θέμα:  Ο «Όρκος»  του Ιπποκράτη και ο «Πυθαγόρειος  τρόπος του βίου»
2)     κ. Γραμματική Αλατζόγλου - Θέμελη, Ομότιμη Καθηγήτρια Φιλοσοφίας του Ιόνιου Πανεπιστημίου
Θέμα: Από τη διαλεκτική των πραγμάτων στη διαλεκτική των νοημάτων και από τον Ηράκλειτο στους Ελεάτες
3)     κ. Παύλος Καλλιγάς, Αναπλ. Καθηγητής Αρχαίας Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών/ Μ.Ι.Θ.Ε.
Θέμα: Ο Πλωτίνος και η Προσωκρατική Φιλοσοφία
4)     κ. Γιάννης Καλογεράκος, Επίκ. Καθηγητής Αρχαίας Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών/Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας.
Θέμα: O πόλεμος στην πρώιμη καi στην κλασική ελληνική φιλοσοφία
5)     κ. Μαρία Πρωτοπαπά, Διευθύντρια του Κέντρου ΄Ερευνας της Ελληνικής Φιλοσοφίας (ΚΕΕΦ) της Ακαδημίας Αθηνών
Θέμα: Η αντίληψη του κόσμου κατά τους Στωικούς
Ενώ
6) ο κ.  Γιώργος Γραμματικάκης,  Ομότιμος Καθηγητής Φυσικής του Πανεπιστήμιου Κρήτης θα μας ξεναγήσει στις σύγχρονες επιστημονικές απόψεις για την γένεση και την εξέλιξη του Σύμπαντος .

ΒΙΒΛΙΟ Άπαντα Ηράκλειτου

ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ
ΑΠΑΝΤΑ

Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια: Τάσος Φάλκος - Αρβανιτάκης
ΖΗΤΡΟΣ 2011

σελ. 463

Ποιος ήταν ο Ηράκλειτος; Ποιες φράσεις αυθεντικές σώθηκαν από τη διδασκαλία του; Πώς τον περιγράφουν οι αρχαίοι ιστορικοί της φιλοσοφίας και οι λεξικογράφοι; Πώς τον απομιμήθηκαν; Ποιες άλλες μαρτυρίες σώθηκαν γι’ αυτόν; Όλα αυτά –αρχαίο κείμενο και μετάφραση– μαζί με μια υπεύθυνη μελέτη του Guthrie, του σπουδαιότερου Άγγλου μελετητή της αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας, βρίσκονται συγκεντρωμένα στον τόμο που επιμελήθηκε ο λογοτέχνης και καθηγητής Φιλοσοφίας Τάσος Φάλκος-Αρβανιτάκης. Το βιβλίο ξεκινάει με έναν πρωτότυπο πρόλογο, που περιγράφει με τρόπο δραματικό τη σχέση ενός σύγχρονου δημιουργού με το μεγάλο αρχαίο φιλόσοφο και ποιητή. Ο τόμος ολοκληρώνεται με τη μελέτη «Ηράκλειτος, αισθητική του βίου», του  Ι. Σ. Χριστοδούλου.

ΠΛΑΤΩΝ Πολιτικός

Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια:Ι.Σ.Χριστοδούλου

Εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ

Επίκαιρο όσο ποτέ αυτό το έργο του Πλάτωνα έρχεται μετά από 2.400 χρόνια να ορίσει τον πολιτικό άνδρα. Από τις πρώτες κιόλας σελίδες του έργου οι δύο συνομιλητές αποφασίζουν ότι ο πολιτικός είναι επιστήμονας, είναι δηλαδή «κάποιος που γνωρίζει», και η πολιτική είναι τέχνη: η τέχνη της διακυβέρνησης. Ο αληθινός πολιτικός αντλεί την εγκυρότητα της δράσης του από το προνόμιο που του παρέχει η γνώση της τέχνης του, ένα προνόμιο που ο Πλάτων δεν αναγνωρίζει στον καθένα. Ο περιοριστικός όρος της γνήσιας γνώσης και η επιφύλαξη απέναντι στις απομιμήσεις μειώνει δραματικά το σώμα των διεκδικητών της πολιτικής εξουσίας. Αν μάλιστα δεχθούμε ότι η πολιτική επιστήμη ορίζει στον άξιο πολιτικό ένα αδήριτο καθήκον –να φροντίζει τη μόρφωση των πολιτών– τότε γενναίοι και συνετοί πολίτες είναι αυτοί με τους οποίους ο κυβερνήτης θα προχωρήσει στη σύνθεση του κοινωνικού σώματος και στην αρμονική συνύπαρξη των ανθρώπων μεταξύ τους.

Πλάτωνα Τίμαιος

ΤΙΜΑΙΟΣ
συγγραφέας ΠΛΑΤΩΝ

Εκδοτικός Οίκος : ΖΗΤΡΟΣ 2010
μεταφραστής : ΜΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ

Το έργο χωρίζεται σε τρία ευδιάκριτα μέρη: α) την εισαγωγική ανακεφαλαίωση των περιεχομένων των πρώτων πέντε βιβλίων της ''Πολιτείας'' (17a-19b) από τον Σωκράτη με έκφραση της έντονης επιθυμίας υλοποίησης της θεωρίας σε συγκεκριμένα επιτεύγματα (19b-20c) β) την αφήγηση του Κριτία με τη φημολογούμενη αντίσταση και νίκη της Αθήνας κατά των βασιλέων της Ατλαντίδας (20c-26d) και γ) την κοσμολογική ομιλία του Τίμαιου χωρίς παρεμβολές προσώπων του ακροατηρίου του εκτός από κάποιες σποραδικές παρεμβολές του Σωκράτη με λόγια συγκατάθεσης (27c-92-c).

Πραγματεία για τον αρχαιότερο συριανό συγγραφέα

«Φερεκύδης ο Σύριος»

Ευάγγελος  Ν.Ρούσσος

ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΙΣΩΠΟΣ

ΑΘΗΝΑ 2010

Σελ.132

Η προσωκρατική φιλοσοφία αγνοήθηκε επί αιώνες από τους φιλοσόφους. Στα τέλη του 19ου αιώνα, η προσωκρατική φιλοσοφία αποτιμήθηκε στη βάση ενός αυστηρά εννοιολογικού μέτρου και χαρακτηρίστηκε είτε ως προθάλα­μος της επιστημονικής σκέψης είτε, αντιστρόφως ως μυστηριακή απόκλιση από αυτήν. Μόλις τις πρώτες δεκαετίες του 20 ου αιώνα αναγνωρίστηκε στην προσωκρατική φιλο­σοφία ένα είδος ιδιαίτερου χαρακτήρα και μιας ιστορικής "αυτοτέλειας". Η προσωκρατική φιλοσοφία τοποθετήθηκε σ' ένα γόνιμο κεντρικό σημείο μεταξύ των προεννοιολογικών —θρη­σκευτικών και μεταμυθικών— ορθολογικών αντιλήψεων(1).

          Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι θεωρούνται οι πρώτοι που διατύπωσαν συγκεκριμένες φιλοσοφικές θεωρίες, εγκαταλείποντας την αυθεντία της παράδοσης. Τα ερωτήματα που θέτουν αφορούν κυρίως στην Κοσμογονία, ως απάντηση στο ερώτημα για τη γένεση του κόσμου, στην Κοσμολογία, ως απάντηση στο ερώτημα για την υφή και τη λειτουργία του κόσμου και στην Γνωσιολογία, ως απάντηση στο ερώτημα ποιες είναι οι δυνατότητες και τα όρια της ανθρώπινης σκέψης.

       Πρώτοι αυτοί έθεσαν ερωτήματα για τον κόσμο που μας περιβάλλει και προσπάθησαν να δώσουν απαντήσεις στηριγμένοι στον ανθρώπινο ορθό λόγο και όχι στις προτάσεις ή την κηδεμονία μιας θρησκείας. Γι' αυτό ακριβώς είναι σημαντικοί ,γιατί πρώτοι αυτοί επιχείρησαν να ερμηνεύσουν τον κόσμο και τα πράγματα γύρω τους συγκροτώντας ορθολογικά επιχειρήματα, κάτι που έθρεψε την ανθρώπινη σκέψη και την επιστήμη έως σήμερα. Γι' αυτό ο Καρλ Πόππερ διακήρυξε την επιστροφή στους προσωκρατικούς, μας προέτρεψε δηλαδή να ξαναβρούμε την απαρχή της ορθολογικής σκέψης(2).

      Ο προσωκρατικός κοσμολόγος Φερεκύδης, γιος του Bαβύα και σύγχρονος του Aναξίμανδρου, γεννήθηκε στη Σύρο (6ος π.X. αιώνας) και ίδρυσε φιλοσοφικομαθηματική σχολή στη Σάμο, όπου πιστεύεται ότι είχε μαθητή τον Πυθαγόρα (ο οποίος όταν έμαθε ότι ο Φερεκύδης ήταν στα τελευταία του ,ταξίδεψε από την Ιταλία στη Δήλο). Στη διαμόρφωση της κοσμολογικής θεωρίας του φαίνεται πως επηρεάστηκε από τις ορφικές ιδέες, τη θεωρία του Θαλή, τη Θεογονία του Hσιόδου και τις δοξασίες των ιερέων της αρχαίας Aιγύπτου.

         Ο Φερεκύδης είναι ένας από τους πρώτους Έλληνες πεζογράφους. Έγραψε έργο για τη φύση με τον περίεργο τίτλο: «Επτάμυχος» ή «Πεντέμυχος», όπου αναπτύσσεται μια φανταστική ιστορία σχετικά με τη δημιουργία του κόσμου. Η ιστορία αυτή έχει χαρακτήρα μυστικιστικής θεογονίας. Ο Φερεκύδης στο έργο του αυτό θεωρεί ως αιώνιες αρχές των όντων το Δία, τον αέρα, το χρόνο και τη γη και δέχεται τη μετεμψύχωση, όπως ερμηνεύουν κάποιες του αλληγορίες οι νεοπλατωνικοί.

               Ο Φερεκύδης θεωρείται ως θεολόγος, μύστης,  μάντης, ως ο πρώτος συνθέτης θεογονίας σε πεζό λόγο. Χαρακτηρίζεται ως σοφός, αλληγορικός, αινιγματικός, σκοτεινός , τερατολόγος και μωρός(3).Μυθογράφος όντας, παρουσιάζει στο έργο του τους θεούς να εκδηλώνονται με ανθρώπινο ήθος.

           Σύμφωνα με τη θεωρία του ο Δίας δημιούργησε τον κόσμο από τον χρόνο. Δηλαδή ο χρόνος παρήγαγε τον αέρα, ο αέρας τη φωτιά και η φωτιά το νερό. O ίδιος υποτίθεται –σύμφωνα με την παράδοση– ότι υποστήριζε πως το πρωταρχικό στοιχείο ήταν η γαία , ούτως ώστε να ολοκληρωθεί η εικόνα με έναν σοφό ο οποίος εμφανιζόταν ως υποστηρικτής του τελευταίου εκ των τεσσάρων στοιχείων, μετά το ύδωρ του Θαλή, τον αέρα του Aναξιμένη και το πυρ του «σκοτεινού» φιλοσόφου Hράκλειτου.

       Ο συριανός λόγιος  Ευάγγελος  Ν.Ρούσσος (γνωστότερος στους συριανούς αναγνώστες  από την διεύθυνση του περ.ΣΥΡΙΑΝΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ αλλά και από τη συνεχή αρθρογραφική του ενασχόληση με την ιστορία και τον πολιτισμό της Σύρου στην εφ.ΑΠΟΨΗ και άλλα έντυπα)αναφέρει χαρακτηριστικά στον πρόλογο του βιβλίου του ότι «ήδη στην αφετηρία της επιστημονικής μου σταδιοδρομίας, γεννήθηκε η επιθυμία μου να γράψω ένα βιβλίο γι αυτόν το μακρινό πρόγονο», συμπληρώνοντας ότι  «κανένας έλληνας συγγραφέας δεν έχει επιχειρήσει κάτι τέτοιο». Με τη σεμνότητα που τον διακρίνει ομολογεί ότι «ανέβαλλα επί δεκαετίες την πραγμάτωση του εγχειρήματος, επειδή δεν ένιωθα επαρκής για την ερμηνεία του φερεκύδειου έργου στο ιστορικό του πλαίσιο».

       Το πόνημα του Ε.Ν Ρούσσου, το οποίο ολοκληρώθηκε το καλοκαίρι του 2010, περιλαμβάνει κατά θεματική συνάρθρωση όλα τα σωζόμενα αποσπάσματα του αρχαίου συριανού φιλοσόφου , καθώς  και  το σύνολο των αρχαίων ελληνικών, λατινικών και βυζαντινών μαρτυριών , που αναφέρονται στη ζωή και το έργο του Φερεκύδη. Αξίζει να σημειωθεί ότι το σύνολο του υλικού παρατίθεται στο πρωτότυπο και σε ελληνική μετάφραση. Το βιβλίο συμπληρώνεται από μεστή σχολιογραφία και πλήρη βιβλιογραφία.

        Πρόκειται για ένα κυριολεκτικό άθλο, που μόνο η στέρεη αρχαιογνωστική σκευή του συγγραφέα , αποκτημένη κατά την  50χρονη εξαντλητική ενασχόλησή του  με την αρχαία ελληνική γραμματεία και ειδικότερα με την προσωκρατική φιλοσοφία, θα μπορούσε να φέρει σε πέρας.

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΧΑΤΖΗΠΑΡΑΣΚΕΥΑΙΔΗΣ

1.Erwin Schrodinger , «Η φύση και οι έλληνες. - Ο Κόσμος και η Φυσική»,Τραυλός,2000

2.Συνέντευξη Β.Κύρκου «Μια μνημειώδης έκδοση για τους Προσωκρατικούς στο ελληνικό κοινό»,εφ.ΑΥΓΗ,7/12/10

3.Ευάγγελος  Ν.Ρούσσος, «Φερεκύδης ο Σύριος», ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΙΣΩΠΟΣ ΑΘΗΝΑ 2010,Σελ.95